Inleiding De Overslag 2008 - 2009
Marc Niessen

Dit boek is het zevende twee-jarenverslag van De Overslag.
In de periode 2008 - 2009 hebben tien solo/duo-werkperiodes plaatsgevonden, zeven (thema)projecten waaraan meerder kunstenaars deelnamen en een uitwisselingsproject met Toronto. Achter in het boek zijn de edcuatieve
projecten opgenomen. Er zijn drie publicaties uitgebracht alsook De Kantlijn nummers 6 t/m 13. De Overslag is uitgever van De Kantlijn. Voor elk twee-jarenverslag nodigt De Overslag een gastschrijver uit. Aan kunstenaar en publiciste
Florette Dijkstra is gevraagd een balans op te maken van de kunstbladen in Nederland en Vlaanderen.
Eind 2009 heeft in Einhoven een en ander plaatsgevonden op het gebied van de cultuurpolitiek.
Hieronder een verslag van de implementatie van de nieuwe cultuurnota Cultuur Totaal.

Eind 2009 bracht ik een kort bezoek aan Vancouver, Canada, om de mogelijkheden te onderzoeken voor een uitwisseling met Canadese kunstenaars en organisaties. Canada is een broeinest van activiteiten en initiatieven op het gebied van beeldende kunst en in voorgaande jaren hadden we al succesvolle uitwisselingen georganiseerd met Montréal en Toronto. In Vancouver zijn nogal wat kunstpodia gevestigd, zoals Art Speak, Grunt, Or, Western Front en A-space en de contacten waren veelbelovend. Voor ik op vrijdag 13 november tevreden uit mijn hotel vertrok, het hoofd vol plannen voor de komende projecten, nam ik nog even de e-mail van De Overslag door.

In Postvak IN zat een berichtje met twee bijlagen van het Eindhovense hoofd Cultuur: Dossier uitvoering advies cct definitief rvst 131109 en Eindadvies subsidie 2010 Cie CT versie 13nov2009.

Het was een donderslag bij heldere hemel. De bestandjes bevatten een advies van een door de gemeente ingehuurde commissie over 65 culturele en welzijnsinstellingen in Eindhoven en het voorstel van B&W om dat onverkort en direct over te nemen. Het zesregelige oordeel van de commissie dat betrekking had op De Overslag, hield in dat we met ingang van 2010 geen subsidie meer zou ontvangen en zouden worden opgeheven.

Een paar dagen later leek het vonnis te worden bezegeld, toen een juridische medewerker van de afdeling Cultuur ons in een gesprek verzocht om alvast een inventarisatie op te maken met langlopende verlichtingen van De Overslag en die vóór 8 december (ruim voor de datum waarop er een democratisch besluit over het rapport zou worden genomen) naar haar te sturen. Dit in verband met de ‘afbouw van de stichting’. Hierop zijn we niet ingegaan – natuurlijk niet.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

In 2008 zijn de voorbereidingen begonnen voor de cultuurnota 2010-2013, Cultuur Totaal. Daarbij mochten de culturele partners in de stad meedenken over de manier waarop Cultuur Totaal vormgegeven moest worden. Dat klinkt ideaal – als de nieuw ontwikkelde denkbeelden vervolgens ook het beleid zouden bepalen. Samenwerking met andere domeinen - het sociale, het economische en het ruimtelijke domein - zou voorop staan. Daarbij kan cultuur worden ingezet om onder andere maatschappelijke en ruimtelijke vraagstukken te helpen oplossen. Geen nieuw concept (ook in het beleid van De Overslag speelt het al jaren een rol) maar mogelijk wel een vruchtbaar idee - mits alle betrokken domeinen (vooral ook financieel) meewerken.
Helaas besloot de wethouder dat de beste manier om Cultuur Totaal door te voeren, een voormalig Philips-topman, Jan Post, te vragen een commissie samen te stellen
1.

Deze commissie werd vervolgens opgezadeld met een omvangrijke opdracht. Zij moest een scan maken van cultureel Eindhoven, daarover rapporteren, de 65 subsidieaanvragen voor 2010 beoordelen en per aanvraag een advies uitbrengen. Voor het beoordelen van en adviseren over deze aanvragen had de commissie vier weken de tijd. Zelfs als de deelnemers niet, naast hun commissiewerk, nog allerlei andere verplichtingen hadden gehad, zou het een onmogelijke taak zijn geweest.

Het resultaat was dan ook voorspelbaar: oppervlakkig en vol willekeur. Elke organisatie kreeg een gesprekje van 15 minuten precies – maar de vragen van de commissie waren niet ter zake, of getuigden van een verregaand gebrek aan inzicht in de organisatie en de sector. Voor sommige aanvragers ontbrak zelfs de belangstelling of de tijd voor een bezoek. Dat overkwam ook De Overslag. De zesregelige motivatie van de commissie valt dan ook niet anders te omschrijven als broddelwerk, vol feitelijke onjuistheden 2.

Niet alleen De Overslag kwam tot een dergelijke conclusie, maar ook veel andere beoordeelde instellingen – zelfs organisaties als het Muziekcentrum, die positief werden beoordeeld. Dat bleek kort daarop.

Op dinsdag 8 december vond namelijk de eerste raadscommissievergadering plaats, die vanwege het grote aantal (woedende) insprekers op woensdag 9 december werd voortgezet. Ook de meerderheid van de raadscommissie bleek een zeer kritische houding aan te nemen ten aanzien van het dossier Cultuur Totaal.
De grootste bezwaren waren de haast (en de daardoor niet te vermijden onzorgvuldigheid) van de commissie en de volgorde van het proces. Zou het niet logischer zijn geweest om eerst af te tasten of er vanuit de andere domeinen wel (financiële) medewerking te verwachten valt? Als cultuur voor bijvoorbeeld daklozenproblematiek wordt ingezet, ligt het voor de hand dat welzijn daaraan bijdraagt. In feite was hier het tegenovergestelde gebeurd: welzijnsprojecten kregen cultuurgeld toegewezen, terwijl een aantal culturele organisaties zonder behoorlijke argumentatie van de kaart werden geveegd.
Kortom: pas als het financiële kader helder is, kunnen er reële keuzes gemaakt worden. Dan pas zou een aanzienlijk deskundiger commissie (met meer expertise op het gebied van de beeldende kunst) met aanzienlijk meer tijd tot haar beschikking beslissingen kunnen nemen – op basis van Cultuur Totaal.
Onder druk van de raadscommissie heeft B&W haar voorstel aangepast en zijn de rode kaarten omgezet in gele kaarten.
Cultuur Totaal werd weliswaar aangenomen door de raad, maar de ‘afgekeurde’ instellingen kregen nog een jaar respijt. In 2010 kunnen zij opnieuw een gooi doen naar subsidiëring door de gemeente. Ook De Overslag, gelukkig.

Maar de hele affaire heeft wel gevolgen – nog afgezien van de enorme hoeveelheid tijd, (overheids-)geld en verloren nachtrust die ermee gemoeid waren. Hoe onterecht ook, het advies en de motivatie van de commissie schaadt het imago van De Overslag. Daarnaast houdt een gele kaart in dat de structurele subsidie (de loonkosten van twee medewerkers) omgezet wordt in incidentele subsidie. Bovendien moet de begroting 2010 aanzienlijk worden bijgesteld, aangezien De Overslag voor 2010 hetzelfde bedrag ontvangt als voor 2009.
Tot slot veroorzaakt het verwarring bij andere – in feite veel belangrijker - subsidiënten zoals de provincie die De Overslag sinds 2006 jaarlijks ondersteund.

Wij zijn van mening dat elke culturele organisatie, binnen haar mogelijkheden, zich op een of andere wijze moet inzetten voor maatschappelijke en culturele debatten en vraagstukken.
De Overslag doet dat al jaren, bijvoorbeeld door haar educatieve projecten en door het uitgeven van De Kantlijn, kunstjournaal uit de Zuidelijke Nederlanden. Nu is er een cultuurnota waarbinnen juist de verbinding met andere maatschappelijke domeinen wordt benadrukt – en een haastige commissie met een overvolle agenda beloont De Overslag voor haar voortrekkersrol door de subsidie in te trekken. Terecht heeft de raad besloten hun advies niet te volgen, maar de bestaansonzekerheid die in hun herkansing besloten ligt, knaagt aan onze plannen en mogelijkheden.

Toch gaan we door. Niet voor de subsidie, niet voor B&W, niet voor een commissie van onverschillige bobo’s uit de Randstad - maar voor de mensen in onze stad, voor kunstenaars uit de hele wereld en bovenal: voor de kunst.

Marc Niessen, januari 2010

1 Commissie Post
Jan Post is commissievoorzitter en oud-topman Philips
Annet Dekker is programma manager bij Virtueel Platform. Haar interesse gaat uit naar de invloed van digitale media en populaire cultuur op kunst
Bureau Konings Kunst is gespecialiseerd in onderwijs en kunst- en cultuureducatie
Ted Langenbach is een Nederlandse party-organisator Langenbach is een van de meest met kunst & cultuurgeld gesubsidieerde ondernemers in Rotterdam
Claudia Linders is architect/ontwerper
Arnold Smeulders is hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en hoofd van het
Intelligente Systemen Lab Amsterdam ISLA onder andere voor digitale multimedia analyse en beeldbewerking
Jacques van Veen is o.a. voorzitter van de commissie Theater voor de Raad voor Cultuur
Paul Zeegers is expert op het gebied van de klassieke muziek
Macha Roesink is directeur en artistiek leider van Museum De Paviljoens in Almere.

2 Bevindingen/overwegingen

Resultaten worden op lokaal (wijk Tongelre) gepresenteerd en hebben daardoor een sociaal belang. Echter, de commissie is onvoldoende overtuigd van de artistieke kwaliteit van De Overslag als kunstenaarsinitiatief. Zo ontbreekt samenwerking met de juiste partners en is ook de meerwaarde van de buitenlandse samenwerkingsprojecten onduidelijk. Ook worden weinig eigen inkomsten gegenereerd.
De functie van het gebouw is goed, maar de kwaliteit van de betrokken kunstenaars in de ogen van de commissie onvoldoende. Wat betreft de educatieve activiteiten betreft merkt de commissie op dat de basis daarvan erg smal is. Domeinen: sociaal

Advies: De commissie adviseert de gevraagde subsidie niet toe te kennen

homepage